Από την εποχή των Βενετών και τα ξένα εμπορικά πλοία, μέχρι το σημερινό προσκύνημα του Δεκαπενταύγουστου.
Υπάρχουν εκκλησίες που αποτελούν απλώς σημεία αναφοράς μιας πόλης. Και υπάρχουν άλλες που μοιάζουν να έχουν κρατήσει μέσα στους τοίχους τους ένα μεγάλο κομμάτι από την ίδια την ιστορία της.
Στην Πρέβεζα, η Παναγία των Ξένων, ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.
Κάθε χρόνο, τον Δεκαπενταύγουστο, η μεγάλη θεομητορική εορτή συγκεντρώνει πλήθος πιστών στον ιστορικό ναό της οδού Εθνικής Αντιστάσεως, στην καρδιά της αγοράς.
Άνθρωποι κάθε ηλικίας προσέρχονται για να ανάψουν ένα κερί, να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας και να συμμετάσχουν στις λατρευτικές εκδηλώσεις.
Και όταν ολοκληρώνεται ο πανηγυρικός Εσπερινός της παραμονής, η εικόνα της Παναγίας βγαίνει από τον ναό και όλη η πόλη γίνεται μέρος της γιορτής.
Η λιτάνευση περνά από το ιστορικό κέντρο, κατευθύνεται προς την παραλιακή, με τους πιστούς να ακολουθούν την πομπή.
Όμως πίσω από τη μεγάλη γιορτή υπάρχει μια ιστορία που αξίζει να θυμηθούμε.
Ένας ναός που γεννήθηκε στη δεύτερη Ενετοκρατία
Η ιστορία της Παναγίας των Ξένων ανάγεται στον 18ο αιώνα και συγκεκριμένα στην περίοδο της δεύτερης Ενετοκρατίας της Πρέβεζας.
Ο πρώτος ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ήταν κτητορικός, δηλαδή ιδιόκτητος, και οικοδομήθηκε περίπου το 1740.
Κτήτοράς του αναφέρεται ο καπετάν Λιμπέριο Αγκούστι, στον οποίο ο ναός παραχωρήθηκε με διάταγμα του Γενικού Προβλεπτή της Θάλασσας της Βενετίας, Τζώρτζη Γκριμάνι, ο οποίος υπηρέτησε στη συγκεκριμένη θέση κατά τα έτη 1737-1740.
Τα σχετικά έγγραφα για την κατασκευή του ναού σώζονται στο Αρχείο της Βενετικής Διοίκησης της Πρέβεζας, που βρίσκεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Λευκάδας.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο ναός πέρασε στην οικογένεια Ζαλογγίτη. Σε απογραφή των ναών της Πρέβεζας το 1789 αναφέρονται ως ιδιοκτήτες ο ιερέας Χρήστος Ζαλογγίτης και ο γιος του Δημήτριος, επίσης ιερέας.
Η ενορία της Παναγίας εκείνη την εποχή δεν ήταν μια μικρή κοινότητα. Σύμφωνα με βενετική απογραφή πληθυσμού που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 1785 και 1793, αποτελούνταν από 53 οικογένειες, συνολικά 229 ανθρώπους.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ιστορίας του ναού.
Στους ενορίτες περιλαμβάνονταν οικογένειες που είχαν έρθει στην Πρέβεζα από διάφορα Επτάνησα, τη Λευκάδα, την Κεφαλονιά, την Ιθάκη, την Κέρκυρα και τη Ζάκυνθο.
Γιατί ονομάστηκε «Παναγία των Ξένων»;
Το προσωνύμιο δεν είναι τυχαίο.
Μια από τις ερμηνείες που συνδέονται με την ιστορία της Πρέβεζας αφορά τη θέση της πόλης ως σημαντικού λιμανιού της Ηπείρου.
Κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα, ξένα εμπορικά πλοία έφταναν στο λιμάνι της Πρέβεζας μεταφέροντας εμπορεύματα από και προς το εξωτερικό. Τα πληρώματά τους, ύστερα από δύσκολα και συχνά επικίνδυνα ταξίδια, έφταναν στη στεριά και αναζητούσαν έναν τόπο προσευχής.
Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ήταν ένας από τους πρώτους ναούς που συναντούσαν.
Παράλληλα, στην ενορία εγκαθίσταντο άνθρωποι που δεν κατάγονταν από την Πρέβεζα. «Ξένοι» για την πόλη, αλλά πλέον μέλη της κοινωνίας της και της ενορίας της Παναγίας.
Έτσι, το όνομα «Παναγία των Ξένων» συνδέθηκε με τους ανθρώπους που έφταναν στην πόλη από άλλα μέρη, είτε από τη θάλασσα είτε από την ξηρά, αλλά και με τις οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στην Πρέβεζα.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα στοιχεία της ιστορίας του ναού: η Παναγία των Ξένων έγινε ένας τόπος που υποδεχόταν ανθρώπους που έρχονταν από αλλού.
Ο σεισμός του 1869 και ο ναός που ξαναγεννήθηκε
Η σημερινή μορφή του ναού δεν είναι ακριβώς εκείνη που είχε το πρώτο κτίσμα του 18ου αιώνα.
Ο καταστροφικός σεισμός του 1869 προκάλεσε σοβαρές ζημιές και ο ναός ανακαινίστηκε εκ βάθρων το 1872.
Ο σημερινός ναός είναι ξυλόστεγη μονόχωρη βασιλική, με μορφολογικά στοιχεία που παραπέμπουν στο Επτανησιακό Μπαρόκ. Έχει μήκος περίπου 24 μέτρα και πλάτος 10 μέτρα και αποτελεί έναν από τους ιστορικούς ενοριακούς ναούς της Πρέβεζας.
Στο εσωτερικό του, η ιστορία συνεχίζεται.
Το τέμπλο, οι εικόνες και ο πλούτος της εκκλησιαστικής τέχνης
Ιδιαίτερη θέση κατέχει το ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο του ναού.
Πρόδρομος.
Ο ίδιος αγιογράφος φιλοτέχνησε και άλλες παραστάσεις του τέμπλου και της οροφής του ναού, δημιουργώντας ένα σημαντικό σύνολο εκκλησιαστικής τέχνης του 19ου αιώνα.
Ξεχωριστή θέση έχει όμως η εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που βρίσκεται στο προσκυνητάρι. Πρόκειται για εικόνα που προέρχεται από τον πρώτο ναό και χρονολογείται στο 1803. Είναι έργο του γνωστού Λευκαδίτη ζωγράφου Σπυρίδωνα Βεντούρα.
Έτσι, μέσα στον ίδιο χώρο συνυπάρχουν διαφορετικές εποχές: η Πρέβεζα της Ενετοκρατίας, η Πρέβεζα του 19ου αιώνα, η πόλη των εμπόρων και των ναυτικών, αλλά και η σύγχρονη Πρέβεζα.
Η Παναγία που βγαίνει στους δρόμους της πόλης
Κάθε χρόνο, το βράδυ της παραμονής του Δεκαπενταύγουστου, αυτή η ιστορία μοιάζει να αποκτά ξανά ζωή.
Οι καμπάνες χτυπούν και οι πιστοί συγκεντρώνονται στον ναό. Μετά τον πανηγυρικό Εσπερινό ακολουθεί η λιτάνευση της εικόνας.
Για λίγη ώρα, η πόλη αλλάζει ρυθμό.
Η εμπορική αγορά γίνεται τόπος προσευχής. Η παραλία γίνεται μέρος της λιτανείας. Οι δρόμοι της Πρέβεζας γίνονται μια μεγάλη υπαίθρια εκκλησία.
Και η εικόνα επιστρέφει εκεί απ' όπου ξεκίνησε, στην Παναγία των Ξένων.
Τρεις αιώνες μετά, η ιστορία συνεχίζεται
Από τον καπετάν Λιμπέριο Αγκούστι και τη δεύτερη Ενετοκρατία, στις οικογένειες των Ζαλογγιτών, στους εμπόρους, στους ανθρώπους που έφταναν στην Πρέβεζα από τα Επτάνησα και τα ξένα λιμάνια, μέχρι τους σημερινούς κατοίκους και επισκέπτες της πόλης, η Παναγία των Ξένων έχει διανύσει σχεδόν τρεις αιώνες.
Ένας ναός που πήρε το όνομά του από τους «ξένους» έγινε τελικά ένας από τους πιο οικείους τόπους της Πρέβεζας.
Κάθε Δεκαπενταύγουστο, όταν η εικόνα της Παναγίας περνά από την αγορά και κατευθύνεται προς την παραλιακή, δεν λιτανεύεται μόνο μια εικόνα.
Και μαζί της, μια ιστορία σχεδόν τριών αιώνων, που εξακολουθεί να ενώνει την πίστη, την παράδοση και την ιστορική διαδρομή της Πρέβεζας.
Γιατί η Παναγία των Ξένων δεν είναι μόνο ένας ναός που γιορτάζει τον Δεκαπενταύγουστο.
Είναι ένας ζωντανός μάρτυρας της Πρέβεζας που πέρασε, της Πρέβεζας που υπάρχει και της Πρέβεζας που συνεχίζει να γράφει την ιστορία της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου